Cấu trúc ngữ pháp cổ văn trung cấp
Cấu trúc '所...者' là một dạng ngữ pháp cổ văn trung cấp, thường dùng để tạo thành cụm danh từ hóa động từ, biểu thị người hoặc vật thực hiện hoặc chịu tác động của hành động. Trong văn viết trang trọng, học thuật, nó giúp diễn đạt hàm súc, cô đọng, mang sắc thái cổ kính. Cấu trúc này thường kết hợp với '也' ở cuối câu để tạo phán đoán, hoặc với '之' để làm định ngữ. Nó tương đương với '...的人/事物' trong tiếng Hán hiện đại, nhưng mang tính văn học cao hơn.
Công thức & Mẫu câu
Dùng để định nghĩa hoặc phán đoán: S là người/vật thực hiện hoặc chịu tác động của V. '也' kết thúc câu khẳng định.
Làm định ngữ cho danh từ: 'N mà V (đối tượng)'. Ví dụ: 之所爱者 (người mà yêu).
Cụm '所V者' làm định ngữ cho N: 'N của người/vật V'. Ví dụ: 所学者之书 (sách của người học).
Biểu thị bị động: 'bị V'. Ví dụ: 为人所笑者 (bị người cười).
Lý thuyết & Giải thích chi tiết
Chức năng cú pháp
Hạn chế ngữ nghĩa
Văn phong
Khác biệt với mẫu tương tự
Sắc thái nâng cao
Lỗi thường gặp
Ví dụ minh họa thực tế
凡治国之道，必先富民；民富则易治也，民贫则难治也。故所务者在农桑，所重者在教化。
[Fán zhì guó zhī dào, bì xiān fù mín; mín fù zé yì zhì yě, mín pín zé nán zhì yě. Gù suǒ wù zhě zài nóng sāng, suǒ zhòng zhě zài jiào huà.]
Phàm đạo trị nước, ắt phải làm cho dân giàu trước; dân giàu thì dễ trị, dân nghèo thì khó trị. Cho nên điều cần chú trọng là nông tang, điều coi trọng là giáo hóa.
学者，所以求道也；所学者，非章句之末，乃经世之务也。
[Xué zhě, suǒ yǐ qiú dào yě; suǒ xué zhě, fēi zhāng jù zhī mò, nǎi jīng shì zhī wù yě.]
Người học, là để cầu đạo; điều học được, không phải là chương câu vụn vặt, mà là việc kinh bang tế thế.
此乃吾之所深恶痛绝者，岂可复蹈其覆辙乎？
[Cǐ nǎi wú zhī suǒ shēn wù tòng jué zhě, qǐ kě fù dǎo qí fù zhé hū?]
Đây là điều ta vô cùng căm ghét, há có thể lại lặp lại vết xe đổ đó sao?
凡为将者，必先识天时、察地理、知人心；所恃者，士卒之勇也；所赖者，粮草之足也。
[Fán wéi jiàng zhě, bì xiān shí tiān shí, chá dì lǐ, zhī rén xīn; suǒ shì zhě, shì zú zhī yǒng yě; suǒ lài zhě, liáng cǎo zhī zú yě.]
Phàm làm tướng, ắt phải biết thời tiết, xem địa lý, hiểu lòng người; điều dựa vào là sự dũng cảm của quân sĩ; điều trông cậy là sự đầy đủ của lương thảo.
法律之所禁者，非独暴行，亦及于隐微之恶也。
[Fǎ lǜ zhī suǒ jìn zhě, fēi dú bào xíng, yì jí yú yǐn wēi zhī è yě.]
Điều mà pháp luật cấm, không chỉ là hành vi bạo lực, mà còn bao gồm cả cái ác vi tế.
古之圣人，其出人也远矣，犹且从师而问焉；今之众人，其下圣人也亦远矣，而耻学于师。是故圣益圣，愚益愚。圣人之所以为圣，愚人之所以为愚，其皆出于此乎？
[Gǔ zhī shèng rén, qí chū rén yě yuǎn yǐ, yóu qiě cóng shī ér wèn yān; jīn zhī zhòng rén, qí xià shèng rén yě yì yuǎn yǐ, ér chǐ xué yú shī. Shì gù shèng yì shèng, yú yì yú. Shèng rén zhī suǒ yǐ wéi shèng, yú rén zhī suǒ yǐ wéi yú, qí jiē chū yú cǐ hū?]
Người xưa thánh nhân, họ hơn người xa vậy, mà còn theo thầy để hỏi; người nay đám đông, họ kém thánh nhân cũng xa vậy, mà lại xấu hổ học thầy. Bởi vậy thánh càng thánh, ngu càng ngu. Cái mà thánh nhân trở nên thánh, cái mà kẻ ngu trở nên ngu, há chẳng phải đều từ đó sao?
凡物之所贵者，在其用也；人之所以贵者，在其德也。
[Fán wù zhī suǒ guì zhě, zài qí yòng yě; rén zhī suǒ yǐ guì zhě, zài qí dé yě.]
Phàm cái quý của vật, là ở công dụng của nó; cái quý của người, là ở đức hạnh của nó.
为天下者，不顾细谨；所图者，大业也；所弃者，小利也。
[Wéi tiān xià zhě, bù gù xì jǐn; suǒ tú zhě, dà yè yě; suǒ qì zhě, xiǎo lì yě.]
Người làm việc thiên hạ, không câu nệ tiểu tiết; điều mưu đồ là đại nghiệp; điều từ bỏ là lợi nhỏ.
学术之争，所贵者理也，非势也；所尚者真也，非名也。
[Xué shù zhī zhēng, suǒ guì zhě lǐ yě, fēi shì yě; suǒ shàng zhě zhēn yě, fēi míng yě.]
Tranh luận học thuật, điều quý là lý lẽ, không phải thế lực; điều coi trọng là chân lý, không phải danh tiếng.
凡用兵之法，全国为上，破国次之；全军为上，破军次之。是故百战百胜，非善之善者也；不战而屈人之兵，善之善者也。故上兵伐谋，其次伐交，其次伐兵，其下攻城。攻城之法，为不得已。
[Fán yòng bīng zhī fǎ, quán guó wéi shàng, pò guó cì zhī; quán jūn wéi shàng, pò jūn cì zhī. Shì gù bǎi zhàn bǎi shèng, fēi shàn zhī shàn zhě yě; bù zhàn ér qū rén zhī bīng, shàn zhī shàn zhě yě. Gù shàng bīng fá móu, qí cì fá jiāo, qí cì fá bīng, qí xià gōng chéng. Gōng chéng zhī fǎ, wéi bù dé yǐ.]
Phàm phép dùng binh, giữ trọn nước là trên, phá nước là thứ; giữ trọn quân là trên, phá quân là thứ. Cho nên trăm trận trăm thắng, không phải là giỏi trong cái giỏi; không đánh mà khuất phục được quân địch, mới là giỏi trong cái giỏi. Cho nên giỏi nhất là đánh vào mưu kế, thứ là đánh vào ngoại giao, thứ nữa là đánh vào quân đội, dưới cùng là đánh thành. Phép đánh thành là bất đắc dĩ.
Luyện tập củng cố
19 bài tập
Trong câu '____ dĩ vi kỳ thị nhi bất chính dã', từ thích hợp điền vào chỗ trống là gì?
Chọn cách giải thích đúng nhất cho cấu trúc 'sở dĩ... giả, dĩ... dã' trong câu: 'Sở dĩ bần giả, dĩ bất cần dã.'
Sắp xếp các từ sau thành câu cổ văn hoàn chỉnh: 'bất / dĩ / vi / kỳ / nhi / chính / dã / thị'
Xác định lỗi sai trong câu cổ văn sau: 'Phù thiên địa giả, vạn vật chi nghịch lữ dã; quang âm giả, bách đại chi quá khách dã.'
Dịch câu cổ văn sau sang tiếng Việt: 'Cổ chi học giả tất hữu sư. Sư giả, sở dĩ truyền đạo thụ nghiệp giải hoặc dã.'
Điền từ thích hợp vào chỗ trống: 'Thiên hạ chi sự, ____ nhi bất tri, tri nhi bất hành, hành nhi bất đạt.'
Chọn câu giải thích đúng về cấu trúc 'dĩ... vi...' trong câu: 'Dĩ trực báo oán, dĩ đức báo đức.'
Trong câu 'Dĩ kỳ sở trường, công kỳ sở đoản', từ 'dĩ' có nghĩa là ____. (điền từ Hán Việt thích hợp)
Chọn câu giải thích đúng nhất cho cấu trúc 'Sở dĩ... giả, dĩ... cố dã' trong cổ văn:
Sắp xếp các từ sau thành câu cổ văn hoàn chỉnh: (1) chi (2) dã (3) học (4) hồ (5) bất (6) diệc (7) thuyết (8) hữu (9) bằng (10) viễn (11) phương (12) lai
Phát hiện lỗi ngữ pháp trong câu cổ văn sau: 'Phù chiến, dũng khí dã. Nhất cổ tác khí, tái nhi suy, tam nhi kiệt.'
Dịch câu cổ văn sau sang tiếng Việt hiện đại: 'Cổ chi dục minh minh đức ư thiên hạ giả, tiên trị kỳ quốc.'
Điền từ thích hợp vào chỗ trống: 'Tử viết: “Quân tử ____ nhi bất đồng, tiểu nhân đồng nhi bất hòa.”' (trích Luận Ngữ)
Trong cấu trúc cổ văn 'Duy... sở...', chẳng hạn 'Duy mệnh sở tòng', ý nghĩa của cấu trúc này là gì?
Trong câu 'Dĩ kỳ sở trường, ____ kỳ sở đoản', từ thích hợp để điền vào chỗ trống là:
Trong câu 'Phù chiến, dũng khí dã. Nhất cổ tác khí, tái nhi suy, tam nhi kiệt', chữ 'tác' có nghĩa là gì?
Sắp xếp các từ sau thành câu hoàn chỉnh: 'bất dĩ / nhân / phế / ngôn'
Phát hiện lỗi sai trong câu sau: 'Cổ chi học giả tất hữu sư. Sư giả, sở dĩ truyền đạo thụ nghiệp giải hoặc dã.'
Dịch câu sau sang tiếng Việt: 'Phù vật bất huyết tắc bất sinh, quốc bất nhân tắc bất trì.'
Chủ điểm liên quan cùng cấp độ
Các yếu tố này đứng sau gốc từ để tạo danh từ/tính từ/động từ có nghĩa khái quát: quan niệm, kiểu người, lĩnh vực, trạng thái, giới hoạt động, hành vi và chế độ. Nhiều tổ hợp có tính cố định cao và sắc thái riêng.
Cấu trúc '从……角度来看……' là một mẫu câu học thuật quan trọng trong tiếng Trình độ cao cấp, dùng để giới thiệu một góc nhìn, quan điểm hoặc khung lý thuyết cụ thể khi phân tích một vấn đề. Nó thường xuất hiện trong các bài luận, báo cáo nghiên cứu, diễn thuyết chính trị, và văn bản học thuật. Cấu trúc này giúp người viết/người nói thiết lập một khuôn khổ tham chiếu rõ ràng, từ đó đưa ra nhận định, đánh giá hoặc kết luận dựa trên góc nhìn đó. Việc sử dụng thành thạo mẫu câu này thể hiện khả năng tư duy phân tích đa chiều và trình độ ngôn ngữ bác học.
后— và 亲— đứng trước gốc từ để tạo danh từ/tính từ mới. 后— thường chỉ giai đoạn sau, thế hệ sau hoặc thời kỳ hậu-; 亲— chỉ quan hệ huyết thống trực tiếp, tự thân hoặc mức độ gần gũi. Chúng vẫn giữ nghĩa từ vựng nên được xem là 类前缀.
Nhóm này gồm động từ tâm lý, cấu trúc đánh giá/phủ định và các động từ chức năng văn viết. Chúng khác nhau rõ về khẩu ngữ–văn viết và khả năng nhận tân ngữ: 巴不得/恨不得 biểu thị mong muốn mãnh liệt; 犯不着/犯得着 đánh giá sự cần thiết; 可否、可谓、予以 thiên về văn phong trang trọng.
Trong dịch thuật Hán-ngoại, việc chuyển đổi cấu trúc câu là kỹ thuật tất yếu để đảm bảo tính tự nhiên và chính xác của ngôn ngữ đích. Đặc biệt ở cấp độ cao, cần nắm vững cách chuyển đổi giữa cấu trúc chủ-vị-tân (SVO) điển hình của tiếng Trung và các cấu trúc đề-thuyết (topic-comment) hoặc bị động phổ biến trong tiếng Việt và tiếng Anh. Sự chuyển đổi này không chỉ đơn thuần thay đổi trật tự từ mà còn liên quan đến việc lựa chọn từ ngữ phù hợp với ngữ cảnh, sắc thái trang trọng và phong cách học thuật.
Ở văn phong cao cấp, 我 không chỉ chỉ cá nhân người nói mà còn đứng trước danh từ tổ chức/quốc gia để biểu thị ‘phía chúng tôi/của chúng ta’, như 我国、我校、我方、我司. Cách dùng này cô đọng và có lập trường phát ngôn rõ.